1928
Początki modelarstwa lotniczego w Krośnie

Zwieńczeniem pracy historyka i sukcesem jest opisanie historii najdawniejszej, opisanie początku. Dzieje mogą zawierać luki na przestrzeni lat, mogą być niepełne, nie umniejsza to wartości pracy. Lecz wagę największą mają informacje z lat najdawniejszych. Opisanie początku bywa najtrudniejsze, minęło wiele lat, dokumenty zaginęły, świadkowie odeszli, pamięć ulotna zawodzi.

Bez wątpienia niżej przedstawiony materiał opisuje i dokumentuje dzieje najdawniejsze podkarpackiego modelarstwa lotniczego.

Najwcześniejsza wzmianka dotycząca modelarstwa lotniczego w Krośnie i okolicy, na którą udało mi się natrafić informuje o szkolnej modelarni założonej w Państwowym Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika ok. roku 1928 - 29 i pochodzi z bezpośredniego przekazu organizatora tejże (*źródło).

Dla oddania klimatu tamtych lat i atmosfery społecznej wokół rozmaitych inicjatyw godzi się przypomnieć,  że od odzyskania niepodległości minęło zaledwie 10 lat. W większości biedne społeczeństwo powracało do normalnego życia. Władze państwowe, wreszcie polskie, trochę z premedytacją, trochę z konieczności oddawały w ręce władz gminnych niektóre kompetencje. I wspierały wszelkie inicjatywy dotyczące rozwoju Polski, postępu technicznego i społecznego.

Z taką też reakcją spotkała się inicjatywa wybudowania w Krośnie lotniska. Grupa pasjonatów przedstawiła projekt, władze Miasta zaakceptowały, uzyskano wszelkie zezwolenia. Ustalono źródła finansowania i przystąpiono do pracy. Po dwóch latach na lotnisku lądowały pierwsze samoloty.

Przedsięwzięcie to udało się zrealizować dzięki wysokiej świadomości społeczności krośnieńskiej i decydentów, jak ważne dla rozwoju Krosna i okolic może być lotnisko.

Okres ten i udział w przedsięwzięciu krośnieńskich modelarzy opisuje Stanisław Fryc w książce "Z dziejów lotniska w Krośnie w latach 1928 – 1997".

(…) Trwające wtedy przy budowie lotniska LOPP prace śledzili pilnie bodaj najwięksi krośnieńscy entuzjaści lotnictwa, czyli uczniowie miejscowego Państwowego Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika. Sami przy tym nie próżnowali, bo prowadzili jeszcze nieoficjalną, przyszkolną modelarnię. Najpierw kierował nią Jan Szafrański, a potem uczeń piątej klasy Zdzisław Postępski. Wraz z innymi gimnazjalistami wykonywali oni modele samolotów, używając materiałów sprowadzanych ze Składnicy Materiałów Modelarskich, która działała przy lwowskim KW LOPP. Materiałami tymi były: bambus, trzcina gumowa, blacha aluminiowa i łożyska kulkowe do śmigieł. Jeden ze swoich modeli gimnazjaliści zademonstrowali podczas festynu, który zorganizował krośnieński KP LOPP w parku miejskim naprzeciwko budynku Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół".

(...) Gimnazjaliści z kierowanej przez Zdzisława Postępskiego sekcji modelarskiej budowali modele według planów standardowych bądź wykonanych przez szefa sekcji. Potem zabierali gotowe modele na wojewódzkie i ogólnopolskie zawody, w których mieli sukcesy. Postępski był dwa lata z rzędu rekordzistą województwa lwowskiego w grupie instruktorów w klasie modeli dowolnych.

Później, na przestrzeni zaledwie kilku lat, następują  kolejne wydarzenia świadczące o racjonalnym rozwoju ważnych dla edukacji i wychowania młodzieży dziedzin.

(...) Już w 1931 roku przy Państwowym Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika w Krośnie powstało Szkolne Koło LOPP, którego kierownikiem został inicjator tego przedsięwzięcia Zdzisław Postępski. Jako podległe KP LOPP koło znalazło się pod jego opieką. Mając na początku tylko jedną, prowadzoną przez kierownika, sekcję modelarską, koło otrzymało wsparcie także ze strony dyrekcji Gimnazjum. Oddała ona do dyspozycji koła salę rysunkową wyposażoną w narzędzia i materiały niezbędne do budowy modeli oraz wyznaczyła opiekuna sekcji, którym został prof. Stanisław Probulski.

(...) Chcąc ziścić marzenia o własnym lataniu z początku na szybowcach, przystąpili do działań mających do tego doprowadzić. Doszło do nich wczesną jesienią 1932 roku, kiedy to kierownik Szkolnego Koła LOPP Zdzisław Postępski udał się do Szkoły Szybowcowej w Bezmiechowej. Zawarłszy znajomość z jej szefem, zdobył nieodpłatnie plany konstrukcyjne szybowca szkolnego typu CW III. Pochwaliwszy się nimi w Gimnazjum, wystosował do jego uczniów i uczennic, zaaprobowaną przez dyrekcję, bardzo szumną odezwę. Zaapelował w niej o utworzenie przy Szkolnym Kole LOPP drugiej sekcji szybowcowej, dla której najważniejszym celem działania na najbliższy okres miała być budowa własnego szybowca.

(...) Sekcja szybowcowa powstała ostatecznie przy przygimnazjalnym Szkolnym Kole LOPP jesienią 1932 roku. Zgłosiło się do niej trzystu osiemdziesięciu uczniów i uczennic. Co miesiąc wpłacali oni na konto sekcji po pięć groszy.

Rok ok. 1930.

Na zdjęciu z modelem Józef Schodnicki (**źródło)

- zawody (pokazy) modelarskie w Krośnie.

Fotografia ze zbiorów

Krośnieńskiego Klubu Seniorów Lotnictwa

     

(...) Tymczasem, po niecałych dwu latach, prace przy budowie małego krośnieńskiego lotniska LOPP zostały ukończone. W efekcie w Tłokach powstało pierwsze na Podkarpaciu lotnisko o kształcie trapezu o bokach o wymiarach pięćset pięćdziesiąt na czterysta i sześćset pięćdziesiąt na pięćset metrów. Było obiektem kategorii C, czyli lotniskiem cywilnym otwartym tylko dla ruchu turystycznego, a nie pasażerskiego. Nie miało żadnych budynków, tylko rękaw powietrzny wskazujący kierunek wiatru.

(...) W dniu 12 czerwca 1932 roku odbyło się uroczyste poświęcenie lotniska LOPP w Tłokach koło Głowienki. Wzięli w nim udział przedstawiciele lokalnej władzy, w tym Rady Miasta Krosna, duchowieństwo oraz działacze krośnieńskiego KP i lwowskiego KW LOPP.

Połączone z oficjalnymi przemówieniami uroczystości uświetniły szczególnie atrakcyjne dla mieszkańców pokazy lotnicze, w których zaprezentowali się znani w kraju piloci kpt. pil. Bolesław Orliński i płk inż. pil. Ludomił A. Rayski.

Szczególnie znacząca była obecność tego ostatniego. Rayski był bowiem w hierarchii wojskowej ważną figurą, bo szefem Departamentu Lotnictwa Ministerstwa Spraw Wojskowych. Przed laty właśnie w krośnieńskim Państwowym Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika zdał maturę, a później często przyjeżdżał do stolicy Podkarpacia, żeby odwiedzić przyjaciół z czasów szkolnych. Rozmawiając wówczas z nimi, nie ukrywał, że interesują go sprawy miasta, zwłaszcza te związane z lotnictwem.

(…) Tymczasem lotnisko LOPP w tętniło życiem. Odbywały się tutaj cykliczne zawody modelarskie, a ponadto lotnisko wykorzystywano jako między etapowe lądowisko podczas Rajdów Turystycznych Dookoła Polski, w związku z czym znajdowały się na lotnisku zbiorniki z paliwem do zatankowania w razie potrzeby. Natomiast podczas obchodów świąt państwowych odbywały się na nim pokazy lotnicze. Przy tej okazji odwiedzał lotnisko, będący nadal szefem Departamentu Lotnictwa MSZ, płk inż. pil. Ludomił A. Rayski. Obserwował oglądane przez tłumy krośnian pokazy lotnicze, w których uczestniczyli znani w kraju piloci, między innymi kpt. pil. Bolesław Orliński oraz kpt. pil. Jerzy Bajan. (…)

     

 

 

Tekst pisany kursywą, to fragmenty książki Stanisława Fryca

"Z dziejów lotniska w Krośnie w latach 1928 – 1997" wydanej w 2009 r. przez Wydawnictwo KaBe w Krośnie.

 

* źródło

Stanisław Fryc - autor książki "Z dziejów lotniska w Krośnie w latach 1928 – 1997"  w informacji o modelarni lotniczej w  Państwowym Gimnazjum im. M. Kopernika  (obecnie I Liceum Ogólnokształcące) powołuje się na wspomnienia Zdzisława Postępskiego, ówczesnego ucznia, założyciela i kierownika modelarni w tej szkole. Rękopis wspomnień Z. Postępskiego znajduje się w zbiorach Autora.

 

** źródło

Józef Schodnicki to znany w Krośnie przed II wojną światową inżynier, wynalazca, społecznik i... modelarz. Z racji jego zainteresowań modelarstwem lotniczym poszukujemy i gromadzimy skrupulatnie wszelkie informacje historyczne dotyczące jego osoby.

Opracował: A. Kopacz

   
     

Krośnieńskie Stowarzyszenie Modelarzy Lotniczych

ul. Żwirki i Wigury 9, 38-400 Krosno

modelarze.krosno@interia.pl

tel. 603 178 184